Imer Imeri (1942–2008) ishte mjek, arsimtar dhe politikan shqiptar, i lindur në Çegran të Gostivarit. Ai drejtoi Partinë për Prosperitet Demokratik (PPD) në një periudhë vendimtare për vendin dhe ishte një nga nënshkruesit e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit më 13 gusht 2001. Jeta e tij lidhet me veprimtarinë për të drejtat e shqiptarëve gjatë viteve 1960, burgimin politik, formimin dhe punën në mjekësi, organizimin politik në Kosovë dhe Maqedoni, si edhe negociatat e vitit 2001.

Fëmijëria dhe shkollimi

Imer Imeri lindi në vitin 1942 në fshatin Çegran. Shkollën fillore e përfundoi në vendlindje, ndërsa shkollimin e mesëm e vazhdoi në Shkollën Normale të Shkupit, ku përgatiteshin kuadrot arsimore. Më pas ndoqi Akademinë Pedagogjike të Shkupit, në drejtimin e kimisë dhe biologjisë.

Pas shkollimit filloi të punonte si mësues në rrethinën e Gostivarit. Profesioni i mësuesit ishte angazhimi i tij i parë publik, përpara se zhvillimet politike të vitit 1968 t'ia ndryshonin jetën dhe karrierën.

Viti 1968: Veprimtaria për flamurin shqiptar dhe burgimi

Në vitin 1968, në disa qendra të ish-Jugosllavisë u zhvilluan demonstrata dhe veprimtari të shqiptarëve për të drejtat kombëtare, përdorimin e simboleve dhe përmirësimin e statusit të tyre shoqëror e politik. Më 28 nëntor 1968 në Gostivar dhe rrethinë u zhvilluan veprimtari për ngritjen e flamurit shqiptar.

Imer Imeri ishte ndër të angazhuarit në këto veprimtari. Pas ngjarjeve ai u arrestua dhe u dënua me pesë vjet burg nga autoritetet jugosllave. Dënimi ndërpreu karrierën e tij në arsim. Pas daljes nga burgu pati pengesa për t'u rikthyer në punën e mëparshme dhe për një periudhë u detyrua të merrej edhe me punë fizike.

Angazhimi i Imerit në vitin 1968 dhe përndjekja e tij dokumentohen në studimin historik të Ismet Jonuzi-Krosit për burgosjet dhe përndjekjet pas demonstratave të flamurit. Kjo periudhë është një pjesë e rëndësishme e biografisë së tij, sepse shpjegon kalimin nga mësimdhënia te studimet e mëvonshme në mjekësi.

Studimet në Prishtinë dhe profesioni i mjekut

Pas burgimit, Imeri vendosi të fillonte një drejtim të ri profesional. Në mesin e viteve 1970 u regjistrua në Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Prishtinës, ku i përfundoi studimet në vitin 1981.

Më pas ushtroi profesionin e mjekut në Kosovë, fillimisht në disa vendbanime dhe më vonë në Prishtinë, ku punoi edhe në shërbimin shëndetësor për studentët. Në materialet biografike përmendet edhe specializimi në mjekësi të përgjithshme.

Puna si mjek u bë pjesë e rëndësishme e jetës së tij. Ai iu rikthye këtij profesioni edhe pas tërheqjes nga funksionet politike, duke punuar sërish në vendlindje.

Zhvillimet politike në Kosovë në fund të viteve 1980

Në fund të viteve 1980, Kosova përjetoi ndryshime të thella politike, përplasje rreth autonomisë dhe masa ndaj punonjësve shqiptarë në institucionet publike. Në këtë mjedis Imer Imeri u angazhua edhe në organizimin politik.

Emri i tij lidhet me nismat që shoqëruan themelimin e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) në periudhën 1989–1990. Pas humbjes së vendit të punës në rrethanat e kohës, ai u kthye në Maqedoni.

Kthimi i tij përkoi me fillimin e pluralizmit politik dhe krijimin e partive shqiptare që kërkonin përfaqësim e reforma institucionale.

Partia për Prosperitet Demokratik dhe funksioni në qeveri

Imeri u angazhua në Partinë për Prosperitet Demokratik (PPD), një nga subjektet politike shqiptare me rol të rëndësishëm gjatë viteve të para të sistemit shumëpartiak në Maqedoni.

Në vitin 1993 ai ushtroi funksionin e zëvendësministrit të Shëndetësisë në Qeverinë e Republikës së Maqedonisë. Ky rol institucional lidhej drejtpërdrejt me përvojën e tij shumëvjeçare profesionale.

Në vitin 2000 u zgjodh kryetar i PPD-së. Gjatë drejtimit të partisë u përball me konfliktin e armatosur të vitit 2001 dhe me bisedimet që synonin përfundimin e krizës. PPD-ja e Imerit dhe PDSH-ja e Arbën Xhaferit ishin pjesë e dialogut politik mbi përdorimin e gjuhës, përfaqësimin në administratë, ndryshimet kushtetuese dhe decentralizimin.

Konflikti i vitit 2001 dhe rruga drejt negociatave

Në vitin 2001, konflikti ndërmjet forcave shtetërore dhe Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare (UÇK) krijoi një krizë të rëndë të sigurisë dhe të politikës në Maqedoni. Debatet për pozitën e shqiptarëve në institucione, gjuhën shqipe, marrëdhëniet ndëretnike dhe karakterin e shtetit u bënë pjesë e negociatave për një zgjidhje politike.

Imeri mbështeti një proces negociues me ndërmjetësim ndërkombëtar. Krahas partive qeverisëse maqedonase, në dialog morën pjesë dy partitë kryesore shqiptare të asaj kohe. Megjithëse mes tyre kishte dallime politike, zhvillimet e konfliktit shtuan nevojën për koordinim.

22 maj 2001: Deklarata e Prizrenit

Më 22 maj 2001, në Prizren, Imer Imeri, Arbën Xhaferi dhe Ali Ahmeti, përfaqësues politik i UÇK-së, nënshkruan dokumentin e njohur si Deklarata e Prizrenit.

Dokumenti synonte bashkërendimin e qëndrimeve politike të shqiptarëve për t'i dhënë fund krizës së armatosur. Ndër çështjet e trajtuara në atë proces ishin ndryshimet kushtetuese, përdorimi zyrtar i gjuhës shqipe, përfaqësimi më i drejtë në institucionet shtetërore dhe forcimi i vetëqeverisjes lokale.

Deklarata mbështeste integritetin territorial të Maqedonisë dhe kundërshtonte zgjidhjet e bazuara në ndarje territoriale sipas përkatësisë etnike.

Takimi ngjalli reagime të forta nga disa drejtues shtetërorë dhe përfaqësues ndërkombëtarë, veçanërisht për shkak të përfshirjes së përfaqësuesit të UÇK-së. Megjithatë, Deklarata e Prizrenit mbetet një dokument i rëndësishëm në kronologjinë e zhvillimeve që i paraprinë Marrëveshjes së Ohrit.

13 gusht 2001: Nënshkrimi i Marrëveshjes Kornizë të Ohrit

Pas bisedimeve dhe ndërmjetësimit të Bashkimit Evropian e Shteteve të Bashkuara, më 13 gusht 2001 u nënshkrua Marrëveshja Kornizë e Ohrit.

Nënshkruesit politikë ishin:

  • Boris Trajkovski, president i Republikës së Maqedonisë;

  • Ljubço Georgievski, drejtues i VMRO-DPMNE-së;

  • Branko Cërvenkovski, drejtues i LSDM-së;

  • Arbën Xhaferi, drejtues i PDSH-së;

  • Imer Imeri, drejtues i PPD-së.

Në proces morën pjesë edhe ndërmjetësit ndërkombëtarë François Léotard, nga Bashkimi Evropian, dhe James W. Pardew, nga Shtetet e Bashkuara.

Marrëveshja krijoi një kornizë për përfundimin e konfliktit dhe reformat kushtetuese e institucionale. Ajo trajtoi përdorimin e gjuhëve, përfaqësimin e drejtë të komuniteteve në administratë, decentralizimin dhe mekanizma të veçantë të vendimmarrjes parlamentare për çështje që preknin bashkësitë etnike.

Nënshkrimi i Marrëveshjes së Ohrit ishte kulmi i njohur i karrierës politike të Imer Imerit. Emri i tij gjendet në dokumentin origjinal, të ruajtur dhe të publikuar nga institucionet ndërkombëtare.

Vlerësimet e tij për Marrëveshjen e Ohrit

Imeri e vlerësonte marrëveshjen për kontributin në ndërprerjen e konfliktit, por në vitet pas nënshkrimit shprehu gjithashtu pakënaqësi për disa kompromise dhe për ritmin e zbatimit të reformave.

Në intervistat e tij, një nga temat më të rëndësishme ishte statusi i gjuhës shqipe. Ai argumentonte se formulimi kushtetues dhe zbatimi i të drejtave gjuhësore mund të kishin qenë më të qarta dhe më të avancuara.

Gazetari Xhelal Neziri ka përshkruar një intervistë të zhvilluar me Imerin në vitin 2006, të lidhur më vonë me librin Kohë e eklipseve. Përmes këtij rrëfimi ruhen kujtimet dhe vlerësimet personale të Imerit për procesin e negociatave. Ato ndihmojnë në kuptimin e këndvështrimit të tij, ndërsa dokumenti i marrëveshjes mbetet burimi kryesor për përmbajtjen zyrtare.

Më 9 gusht 2007, ai dha një intervistë për Radio Evropa e Lirë, në të cilën foli për zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, përdorimin e gjuhës shqipe, pasojat e konfliktit dhe bashkëpunimin ndërmjet forcave politike shqiptare.

Tërheqja nga politika dhe rikthimi në Çegran

Në vitin 2002, Imeri u largua nga drejtimi i PPD-së. Më pas iu rikthye mjekësisë dhe punoi në ambulancën e Çegranit.

Në kujtimet e gazetarit Xhelal Neziri për një vizitë të vitit 2006, ish-kryetari i PPD-së paraqitet në ambulancën e fshatit, duke ushtruar profesionin e mjekut dhe duke u marrë me pacientët.

Kthimi në vendlindje është një pjesë domethënëse e biografisë së tij: pas shumë vitesh përfshirjeje në ngjarje politike në shkallë vendore dhe ndërkombëtare, ai vazhdoi punën në shërbim të komunitetit ku kishte lindur.

Vdekja dhe trashëgimia

Imer Imeri ndërroi jetë më 29 qershor 2008, në Shkup, në moshën 66-vjeçare, pas një sëmundjeje. Ai u varros në Çegran.

Në njoftimet e kohës u përkujtuan profesioni i mjekut, veprimtaria e tij politike dhe pjesëmarrja në nënshkrimin e Marrëveshjes së Ohrit.

Për historinë e Çegranit, Imer Imeri është një figurë që lidh historinë e fshatit me zhvillimet politike të shqiptarëve në Maqedoni dhe Kosovë. Ai e nisi jetën profesionale si arsimtar, kaloi burgimin politik, u diplomua në mjekësi, mbajti funksione shtetërore dhe drejtoi një parti politike gjatë konfliktit të vitit 2001. Në fund, iu kthye vendlindjes dhe pacientëve të Çegranit.

Kronologjia

  • 1942: Lind në Çegran të Gostivarit.

  • Vitet 1960: Shkollohet për mësues dhe punon në arsim.

  • 1968: Angazhohet në veprimtaritë për flamurin shqiptar; dënohet me pesë vjet burg.

  • 1981: Diplomohet në Fakultetin e Mjekësisë në Prishtinë.

  • Vitet 1980: Punon si mjek në Kosovë.

  • 1989–1990: Përfshihet në zhvillimet e organizimit politik shqiptar në Kosovë.

  • 1993: Zëvendësministër i Shëndetësisë.

  • 2000: Zgjidhet kryetar i PPD-së.

  • 22 maj 2001: Nënshkruan Deklaratën e Prizrenit.

  • 13 gusht 2001: Nënshkruan Marrëveshjen Kornizë të Ohrit.

  • 2002: Largohet nga drejtimi i PPD-së dhe kthehet në mjekësi.

  • 9 gusht 2007: Intervistë për Radio Evropa e Lirë mbi zbatimin e marrëveshjes.

  • 29 qershor 2008: Ndërron jetë në Shkup dhe varroset në Çegran.

Burimet dhe literatura

  1. Ismet Jonuzi-Krosi – studimi për përndjekjet pas demonstratave të flamurit të vitit 1968 (PDF) – të dhëna për shkollimin, arrestimin, dënimin dhe karrierën.

  2. OSBE – Marrëveshja Kornizë e Ohrit, 13 gusht 2001 – konteksti dhe nënshkrimi.

  3. Komisioni Evropian – teksti origjinal i Marrëveshjes Kornizë të Ohrit (PDF) – dispozitat dhe nënshkruesit.

  4. Radio Evropa e Lirë – intervistë me Imer Imerin, 9 gusht 2007 – qëndrimet e tij pas marrëveshjes.

  5. Xhelal Neziri – Intervista e fundit e Imer Imerit – kujtime për negociatat dhe rikthimin në ambulancë.

  6. Radio Evropa e Lirë – reagimet ndaj Deklaratës së Prizrenit (2001) – konteksti i deklaratës.

  7. Zëri i Amerikës – Ndahet nga jeta Imer Imeri (2008) – vdekja dhe jeta profesionale.

Shënim biografik: burimet e përdorura japin data të ndryshme për ditën dhe muajin e lindjes (29 prill dhe 29 gusht 1942). Për këtë arsye, në këtë profil shënohet vetëm viti 1942. Data e vdekjes (29 qershor 2008) dhe data e nënshkrimit të Marrëveshjes së Ohrit (13 gusht 2001) janë të dokumentuara.