Mersel Bilalli, i lindur në vitin 1956 në Çegran të Gostivarit, është jurist, profesor universitar, ish-deputet dhe analist i çështjeve politike e ndërkombëtare. Veprimtaria e tij profesionale përfshin arsimin e mesëm, gazetarinë, Kuvendin e Republikës së Maqedonisë, mësimdhënien universitare dhe analizën e politikave publike.
Biografia e tij është e dokumentuar në arkivin zyrtar të Kuvendit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, ku janë ruajtur të dhënat e tij si deputet në përbërjet parlamentare të viteve 1990.
Vendlindja dhe formimi profesional
Mersel Bilalli lindi në vitin 1956, në fshatin Çegran, në rajonin e Gostivarit. Ai përfundoi Fakultetin Juridik, duke u orientuar drejt së drejtës, institucioneve dhe çështjeve shtetërore.
Arkivi parlamentar e identifikon si të lindur në Çegran dhe shënon se në periudhën kur ishte deputet jetonte në fshatin e tij të lindjes. Kjo e lidh veprimtarinë e tij publike në Maqedoni me komunitetin e Çegranit.
Burimet e konsultuara nuk japin një datë të sigurt për ditën dhe muajin e lindjes, emrin e universitetit ku kreu studimet fillestare juridike ose kronologjinë e plotë të shkollimit. Për këtë arsye, këto të dhëna nuk plotësohen me hamendësime.
Puna në arsim dhe gazetari
Përpara dhe gjatë angazhimeve të tij publike, Bilalli punoi si profesor në një shkollë të mesme në Gostivar. Mësimdhënia ishte një nga fushat e para të karrierës së tij.
Ai punoi gjithashtu si gazetar në Radiotelevizionin e Maqedonisë (RTM). Kjo përvojë i dha një profil profesional që ndërthurte arsimin, median dhe më vonë politikën.
Në biografinë zyrtare parlamentare shënohet edhe njohja e mirë e gjuhës frënge.
Hyrja në politikë dhe mandati parlamentar
Me pluralizmin politik të viteve 1990 në Republikën e Maqedonisë, Bilalli u përfshi në veprimtarinë partiake të shqiptarëve të vendit.
Ai ishte deputet i Kuvendit të Republikës së Maqedonisë gjatë dy përbërjeve parlamentare, 1994–1998 dhe 1998–2002. Arkivi i Kuvendit e përfshin në materialet biografike të periudhës dhe në grupin parlamentar të Partisë për Prosperitet Demokratik (PPD).
Në karrierën e tij partiake shërbeu edhe si nënkryetar partie. Regjistrimet parlamentare të kësaj periudhe përmbajnë shkurtesa të ndryshme për partitë e dala nga riorganizimet e skenës politike shqiptare të viteve 1990; për këtë arsye, përkatësia partiake duhet lexuar në kontekstin e mandatit përkatës.
Veprimtaria e tij si deputet nuk kufizohej në seancat plenare. Ai mori pjesë në komisione parlamentare dhe në delegacione që kishin të bënin me sistemin politik dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.
Kryetar i Komisionit për Sistemin Politik
Gjatë veprimtarisë parlamentare, Mersel Bilalli ishte kryetar i Komisionit për Sistemin Politik të Kuvendit.
Komisioni merrej me çështje të rëndësishme të organizimit dhe funksionimit të institucioneve shtetërore. Ky funksion ishte një nga përgjegjësitë e tij kryesore gjatë mandatit parlamentar.
Bilalli ishte edhe anëtar i Komisionit Juridiko-Ligjvënës, i cili kishte rol në shqyrtimin e çështjeve ligjore dhe procedurave të miratimit të akteve normative.
Këto dy funksione lidhen ngushtë me përgatitjen e tij si jurist dhe me interesimin për të drejtën kushtetuese e institucionale.
Përfaqësimi parlamentar në OSBE dhe bashkëpunimi me Slloveninë
Bilalli ishte anëtar i delegacionit të Kuvendit të Maqedonisë në Asamblenë Parlamentare të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE).
Asambleja Parlamentare e OSBE-së bashkon parlamentarë nga shtetet pjesëmarrëse dhe trajton çështje të demokracisë, sigurisë, të drejtave të njeriut dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.
Ai ishte gjithashtu anëtar i grupit parlamentar për bashkëpunim me Parlamentin e Republikës së Sllovenisë. Këto angazhime tregojnë përfshirjen e tij edhe në dimensionin ndërparlamentar të politikës.
Të dyja detyrat janë të shënuara në biografinë zyrtare të Kuvendit.
Kalimi në arsimin universitar
Pas mandatit parlamentar, Bilalli vazhdoi të identifikohej gjithnjë e më shumë me mësimdhënien universitare dhe analizën e politikës.
Në raportimet e Radio Evropa e Lirë gjatë viteve 2014–2015, ai përmendet si profesor në Universitetin FON në Shkup. Në atë cilësi komentoi ndër të tjera reformën e sistemit politik, zgjedhjen e presidentit dhe cilësinë e arsimit të lartë.
Në vitin 2021, emri i tij figuron në librin e abstrakteve të Konferencës Ndërkombëtare Shkencore të Kolegjit AAB në Prishtinë, me përkatësi akademike te Fakulteti Juridik.
Angazhimet akademike të dokumentuara e lidhin karrierën e Bilallit me studimin e së drejtës, marrëdhënieve ndërkombëtare dhe institucioneve evropiane.
Studimi për politikën e përbashkët të jashtme të Bashkimit Evropian
Në konferencën shkencore të 23 tetorit 2021, Bilalli prezantoi abstraktin me titull “EU Common Foreign and Security Policy – before and after Lisbon” (Politika e përbashkët e jashtme dhe e sigurisë e BE-së, para dhe pas Lisbonës).
Punimi analizon vështirësitë e shteteve anëtare të Bashkimit Evropian për të ndërtuar qëndrime të përbashkëta në politikën e jashtme e të sigurisë. Ai trajton marrëdhënien ndërmjet interesave kombëtare të shteteve dhe nevojës për një zë të përbashkët evropian në çështjet ndërkombëtare.
Botimi i abstraktit dokumenton veprimtarinë e tij kërkimore në këtë fushë. Ai nuk duhet ngatërruar automatikisht me botimin e një monografie ose të një libri të plotë me të njëjtin titull.
Analiza politike dhe debatet publike
Bilalli ka qenë pjesëmarrës i rregullt në debatet publike për funksionimin e institucioneve, reformat kushtetuese, marrëdhëniet ndëretnike dhe integrimin euroatlantik të Maqedonisë së Veriut.
Në vitin 2014, gjatë debatit për mënyrën e zgjedhjes së presidentit, ai argumentoi publikisht se zgjedhja e kreut të shtetit nga Kuvendi, me mekanizma që sigurojnë mbështetje më të gjerë ndëretnike, mund të krijonte kushte për një president konsensual. Ky ishte një qëndrim i tij politik dhe juridik, jo një ndryshim institucional që u realizua atë vit.
Në vitin 2015, komentoi propozimet për hapjen e universiteteve të reja. Në atë debat ai mbështeti parimin e zgjerimit të mundësive arsimore, por argumentoi se themelimi i universiteteve duhet të lidhej me cilësinë akademike dhe standardet evropiane, jo me përfitimet partiake.
Këto intervista tregojnë vazhdimësinë e angazhimit të tij në jetën publike edhe pasi nuk ishte më deputet.
Angazhimi si këshilltar qeveritar
Në vitin 2017, Bilalli u angazhua si bashkëpunëtor/këshilltar i jashtëm i kryeministrit Zoran Zaev, me fokus te çështjet e marrëdhënieve ndëretnike.
Roli i tij si ish-këshilltar i kryeministrit të Maqedonisë së Veriut konfirmohet edhe nga programi i një konference ndërkombëtare të Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal (RCC) në vitin 2023.
Kjo veprimtari përfaqëson një tjetër etapë të karrierës së tij në institucionet dhe proceset këshillimore të politikave publike.
Konferenca ndërkombëtare e sigurisë në Romë, 2023
Më 14–15 nëntor 2023, Bilalli ishte ndër panelistët e konferencës së tetë rajonale të koordinimit të sigurisë, të mbajtur në Romë, me temën “Securing the Future: Building Resilience Through Collaboration”.
Në programin zyrtar ai prezantohet si profesor universitar i së drejtës ndërkombëtare, analist, publicist, ish-përfaqësues parlamentar në OSBE dhe ish-këshilltar i kryeministrit.
Ai ishte pjesë e panelit të parë kushtuar sfidave të sigurisë në Ballkanin Perëndimor. Pjesëmarrja në këtë forum, krahas ekspertëve dhe përfaqësuesve ndërkombëtarë, dëshmon vazhdimësinë e angazhimit të tij në diskutimet mbi sigurinë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
Lidhja me Çegranin
Mersel Bilalli është një nga figurat e lindura në Çegran që kanë arritur të përfaqësohen në institucionet shtetërore, në politikën parlamentare dhe në arsimin universitar.
Arkivi parlamentar e regjistron Çegranin si vendlindjen dhe vendbanimin e tij në periudhën e mandatit. Rruga e tij profesionale, nga arsimi dhe gazetaria deri te Kuvendi dhe konferencat ndërkombëtare, e bën figurë me interes për historikun e personaliteteve të fshatit.
Biografia e tij ilustron kontributin e një çegranasi në disa fusha të jetës publike: drejtësi, arsim, gazetari, politikë, diplomaci parlamentare dhe studime ndërkombëtare.
Kronologjia e dokumentuar
1956: Lind në Çegran të Gostivarit.
Para viteve 1990: Përfundon Fakultetin Juridik; punon në arsim të mesëm dhe në Radiotelevizionin e Maqedonisë.
1994–1998: Deputet në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë.
1998–2002: Deputet në mandatin pasues; angazhohet në komisionet parlamentare dhe delegacionin pranë OSBE-së.
2014: Merr pjesë në debatin publik për mënyrën e zgjedhjes së presidentit.
2015: Dokumentohet si profesor në Universitetin FON dhe diskuton reformën e arsimit të lartë.
2017: Angazhohet si këshilltar i jashtëm pranë kryeministrit Zoran Zaev.
2021: Prezanton abstrakt shkencor për politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së në konferencën e Kolegjit AAB.
14–15 nëntor 2023: Merr pjesë si panelist në konferencën rajonale të sigurisë në Romë.
Burimet
Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut – Biografia e Mersel Bilallit – vendlindja, arsimimi, puna në gazetari dhe arsim, detyrat parlamentare dhe OSBE.
Kuvendi – Mandati parlamentar i viteve 1990 – përkatësia parlamentare dhe biografia.
Bota Sot – Deputetët e Gostivarit nga vitet 1990 – konfirmim dytësor i mandateve 1994–1998 dhe 1998–2002.
Radio Evropa e Lirë – Debati për ndryshimin e Kushtetutës, 2014 – qëndrimet për zgjedhjen e presidentit.
Radio Evropa e Lirë – Debati për universitetet, 2015 – veprimtaria akademike në FON dhe vlerësimet për arsimin e lartë.
InfoShqip – Këshilltarët e kryeministrit Zaev, 13 gusht 2017 – angazhimi këshillimor.
Kolegji AAB – Libri i abstrakteve të konferencës shkencore, 23 tetor 2021 – punimi shkencor për politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së, faqja 68.
Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal – Programi i konferencës rajonale të sigurisë, Romë, 2023 – pjesëmarrja si panelist dhe të dhënat mbi angazhimin akademik e këshillimor.
Shënim redaksional: burimet e konsultuara konfirmojnë vitin e lindjes, jo ditën dhe muajin e saktë. Profili nuk përfshin hollësi familjare private ose të dhëna të pakonfirmuara. Për shkak se bëhet fjalë për një personalitet të gjallë, publikimi i profilit do të bëhet pas konfirmimit të pëlqimit.
