Ajshe Musliu, nënë e katër fëmijëve nga Shtrubullova e Drenicës, është një nga personat dëshmitë e të cilëve u regjistruan nga gazetarët në kampin e refugjatëve në Çegran, gjatë luftës së Kosovës më 1999.

Historia e saj u dokumentua nga Kitty McKinsey, gazetare e Radio Evropa e Lirë, në një reportazh nga mbërritja e refugjatëve në kamp. Ky tekst është një përmbledhje historike në shqip e asaj dëshmie të botuar në vitin 1999; nuk është intervistë e re e realizuar nga Cegrani.com.

Një vit duke kërkuar strehim

Dhuna dhe operacionet e forcave serbe në Drenicë, që u përshkallëzuan gjatë vitit 1998, detyruan familje të shumta të largoheshin nga shtëpitë. Ajshe Musliu, bashkëshorti i saj, tri vajzat dhe djali, si edhe pjesëtarë të familjes së zgjeruar, u përpoqën për një kohë të gjatë të qëndronin brenda Kosovës.

Familja strehohej në male dhe lëvizte nga një vendbanim te tjetri, duke shpresuar se do të gjente një vend më të sigurt. Nuk kishte gjithmonë ushqim të mjaftueshëm apo kushte për qëndrim. Largimi nga shtëpia nuk ishte një udhëtim i vetëm, por një varg zhvendosjesh që zgjatën më shumë se një vit.

Ajsheja e përshkroi këtë periudhë si një përpjekje të vazhdueshme për t'iu shmangur rrezikut: familja kalonte nga një shtëpi në tjetrën dhe, kur duhej, kërkonte strehim në male, edhe në shi.

Vendimi për të kaluar kufirin

Familja ishte përpjekur të mos largohej nga Kosova. Megjithatë, frika për sigurinë dhe mungesa e ushqimit e bënë qëndrimin gjithnjë e më të vështirë. Në maj 1999, ata vendosën të kalonin kufirin drejt Maqedonisë.

Gazetarja e Radio Evropa e Lirë e takoi Ajshen dhe familjen e saj menjëherë pasi kishin zbritur nga autobusi që i kishte sjellë në kampin e Çegranit. Për familjen, ky moment shënonte fundin e një udhëtimi të gjatë në arrati, por jo fundin e pasigurisë për shtëpinë dhe të ardhmen.

Në dëshminë e saj, Ajsheja e përshkroi gjendjen në Kosovë si të rrezikshme për civilët që kishin mbetur atje. Ajo tregoi se nuk kishte më vend ku familja të ndihej e mbrojtur.

Çegrani si strehë e përkohshme

Në pranverën e vitit 1999, kampi i Çegranit priste mijëra refugjatë që vinin nga zona të ndryshme të Kosovës. Shumë prej tyre kishin mbetur brenda Kosovës për javë ose muaj, para se të detyroheshin të kalonin kufirin.

Rasti i Ajshe Musliut tregon se pas shifrave të mëdha të të zhvendosurve fshiheshin histori familjare të gjata dhe të vështira. Dëshmia e saj nuk dokumenton vetëm kalimin e kufirit: ajo tregon për përpjekjen e një familjeje që, për një kohë të gjatë, kishte dashur të qëndronte në vendin e vet.

Burimi dhe natyra e dëshmisë

Shënim redaksional: emri dhe rrethanat janë marrë nga një intervistë gazetareske e botuar në vitin 1999. Teksti është rindërtuar si përmbledhje origjinale në shqip, pa shtuar dialogje ose hollësi të paqena. Në faqen burimore shfaqen data të ndryshme midis kreut të publikimit dhe datës së reportazhit, prandaj këtu përdoret “maj 1999”.